Μία σκέψη για το προαναγνωστικό στάδιο στην ενότητα για την ποίηση της Α΄ Λυκείου

Ζωγραφίστε ή και σημειώστε με λέξεις, φράσεις ή και στίχους τι είναι για σας η ποίηση(5-10΄). Στη συνέχεια δώστε το φύλλο σας στο διπλανό σας και συζητήστε μαζί του τι κάνατε(5΄). Εκείνος με τη σειρά του θα παρουσιάσει στην ολομέλεια της τάξης τις σκέψεις σας.

Δραστηριότητες β΄φάσης στην ενότητα "Τα φύλα στη Λογοτεχνία"

Εργασίες των μαθητών στα προτεινόμενα κείμενα

Στέλλα Βιολάντη

Γράψτε το διάλογο που ακολουθεί ανάμεσα στην μητέρα και τον πατέρα , ύστερα από τη σκηνή που διαβάσατε στο σχολικό σας εγχειρίδιο.

Πρώτες ενθυμήσεις

Να γράψετε ένα κείμενο(κατά προτίμηση με τη μορφή ημερολογίου) στο οποίο ο πατέρας θα αναφέρει τις δικές του απόψεις πάνω στα θέματα που θίγει η Π. Δέλτα.

Η Τιμή και το Χρήμα

Να γράψετε τη συνέχεια του διηγήματος δίνοντας τη δική σας εκδοχή για τη συνέχεια της  ζωής της Ρήνης ή του Αντρέα.

   ή

Ο Αντρέας και η Ρήνη συναντιούνται ύστερα από πολλά χρόνια. Γράψτε το διάλογο που ακολουθεί.

Η προίκα

Φανταστείτε ότι είστε υποψήφιος γαμπρός στην Κεφαλονιά την εποχή του Λασκαράτου. Στείλτε μια επιστολή σε έντονο ύφος στον συγγραφέα, στην οποία επιχειρηματολογείτε υπέρ του θεσμού της προίκας.

Ερωτόκριτος

Ερωτόκριτος

………………………………………………………..

Mιά θυγατέραν ήκαμεν, που'φεξεν το Παλάτι,

          αυτή την ώρα που η μαμμή στα χέρια τση την κράτει.

     Θεράπιο κι αναγάλλιαση, χαρά πολλά μεγάλη

          ο Pήγας με τη Pήγισσαν επήρασιν, κ' οι άλλοι.

     Tης Xώρας σπίτια και στενά σού φαίνετ[ο] εγελούσαν,          55

          κ' οι γειτονιές εχαίρουνταν κ' οι τόποι αναγαλλιούσαν.

 Ήρχισε και μεγάλωνε το δροσερό κλωνάρι,

          και πλήθαινε στην ομορφιά, στη γνώση, και στη χάρη.

     Eγίνηκεν τόσο γλυκειά, που πάντοθ' εγρικήθη

          πως για να το'χου' θάμασμα στον Kόσμον εγεννήθη.

     Kαι τ' όνομά τση το γλυκύ το λέγαν Aρετούσα,          61

          οι ομορφιές τση ή[σα]ν πολλές, τα κάλλη τση ήσαν πλούσα.

     Xαριτωμένο θηλυκό τως το'καμεν η Φύση,

          και σαν αυτή δεν ήτονε σ' Aνατολή και Δύση.

     Όλες τσι χάρες κι αρετές ήτονε στολισμένη,          65

          ευγενική και τακτική, πολλά χαριτωμένη.

     K' ήτον και Bασιλιού παιδί, και Pήγα θυγατέρα,

          πόθο μεγάλον ήβανε στο γράμμα νύκτα-ημέρα.

     Eκαμαρώνασίν την-ε ο Kύρης με τη Mάνα,

          κ' επάψασιν οι λογισμοί, κ' οι πόνοι τως εγιάνα'.          70

(ζάλο=βήμα)

……………………………………………………………………

  Eίχεν ο Bασιλιός πολλούς με φρόνεψη και πλούτη,

          συμβουλατόροι του ήτανε οι μπιστεμένοι τούτοι.

     M' απ' όλους είχεν ακριβό πάντα στη συντροφιά του

          έναν οπού Πεζόστρατον εκράζαν τ' όνομά του·

     του Παλατιού ήτο θαρρετός, ξεχωριστός παρ' άλλο,          75

          και διχωστάς του ο Bασιλιός δεν ήκανε ένα ζάλο.

     Eίχε κι αυτός έναν υ-γιό πολλά κανακιασμένο,

          φρόνιμον κι αξαζόμενο, ζαχαροζυμωμένο.

4     Ήτονε δεκοκτώ χρονών, μα'χε γερόντου γνώση,

          οι λόγοι του ήσανε θροφή, κ' η ερμηνειά του βρώση.          80

     Kαι τ' όνομά του το γλυκύ Pωτόκριτον ελέγα',

          ήτονε τσ' αρετής πηγή και τσ' αρχοντιάς η φλέγα·

     κι όλες τσι χάρες π' Oυρανοί και τ' ’στρη εγεννήσαν,

          μ' όλες τον εμοιράνασι, μ' όλες τον εστολίσαν.

     Πάντα με καταστάμενους ήπρασσε, και ξετρέχει          85

          να μάθει εκείνα που'δασι, κ' εκείνος δεν κατέχει.

(καταστάμενοι= σε ώριμη ηλικία, μεσήλικες)

v     Ποια χαρακτηριστικά του Ερωτόκριτου και ποια της Αρετούσας τονίζει ο ποιητής;

v     Ο ποιητής του Ερωτόκριτου είναι ο Βιτσέντζος Κορνάρος . Πιστεύετε ότι αν το συγκεκριμένο απόσπασμα είχε γραφεί από γυναίκα, στο ίδιο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο(1626-1646), η περιγραφή των δύο ηρώων θα ήταν διαφορετική;

v     Στη θέση του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας τοποθετείστε δύο νέους της σημερινής εποχής(ονομάστε τους, όπως επιθυμείτε). Γράψτε μια σύντομη περιγραφή τους σε πεζό ή ποιητικό λόγο στην οποία να προβάλετε «τις αρετές» τους.

ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

αυτοσχεδιασμος

View more PowerPoint from pioanidi

ΘΕΑΤΡΟ - ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ

Η εργασία της Α΄ ομάδας για το "Παραμύθι χωρίς όνομα" του Ι. Καμπανέλη στη διδακτική ενότητα της Λογοτεχνίας Α΄Λυκείου για το Θέατρο.

παραμυθι χωρις ονομα

View more PowerPoint from pioanidi

Θέατρο - σενάριο 2

Tίτλος: Θέατρο
Τάξη: Α΄ Λυκείου
Δημιουργός: Παναγιώτης Ιωαννίδης
Γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνική λογοτεχνία
Συμβατότητα με το νέο ΠΣ: Προβλέπεται διδακτική ενότητα με αυτό το θέμα στην Α΄ Λυκείου
Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία, Προτεινόμενη διάρκεια: 18-20 ώρες

Σκοποθεσία

 Να γνωρίσουν οι μαθητές τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του θεατρικού λόγου.
 Να γνωρίσουν σημαντικούς Έλληνες και ξένους θεατρικούς συγγραφείς.
 Να προβληματιστούν γύρω από τη σχέση λογοτεχνίας και θεάτρου.
 Να συνειδητοποιήσουν τη δομή ενός θεατρικού έργου.
 Να κατανοήσουν τη σημασία των δραματουργικών στοιχείων (χώρος, χρόνος, χαρακτήρες, σύγκρουση).
 Να συνειδητοποιήσουν ότι η θεατρική παράσταση αποτελεί ένα σύνθετο καλλιτεχνικό προϊόν στο οποίο συμβάλλουν πολλές τέχνες.
 Να κατανοήσουν ότι η παράσταση (ως αποτέλεσμα μιας ορισμένης σκηνοθεσίας) είναι ερμηνεία του θεατρικού έργου.

Δεξιότητες:

 Να αναγνωρίζουν τα στοιχεία από τα οποία συντίθεται μια θεατρική παράσταση και να τα σχολιάζουν.
 Να εντοπίζουν το κεντρικό διακύβευμα-σύγκρουση σε ένα θεατρικό έργο.
 Να αναγνωρίζουν τη λειτουργία των σκηνών στο πλαίσιο της συνολικής δραματουργίας του θεατρικού έργου.
 Να διακρίνουν την ποιότητα του θεατρικού έργου από την ποιότητα της παράστασης.
 Να καλλιεργήσουν τις δικές τους ικανότητες δραματικής έκφρασης, μέσα από τη χρήση δραματικών τεχνικών και συμβάσεων.
 Να δοκιμάσουν να σκηνοθετήσουν το δικό τους «θεατρικό συμβάν» σε δεδομένες συνθήκες.

Α΄ Φάση- Πριν την Ανάγνωση : 4 ώρες


-Προβολή εικόνων από θεατρικές παραστάσεις, θεατρικά προγράμματα. Συζήτηση για το αν έχουν παρακολουθήσει θεατρικές παραστάσεις, αν τους αρέσει το θέατρο ή ακόμη κι αν συμμετέχουν σε θεατρικές ομάδες.
-Ανάγνωση του προλόγου από το «απόψε αυτοσχεδιάζουμε». Συζήτηση για τις πληροφορίες που αντλούμε για το τι είναι θέατρο, ποιος ο ρόλος του ηθοποιού ,ποια η σχέση με το σκηνοθέτη.(Α. Τσαρμποπούλου)
-Στην ενότητα αυτή μπορούμε να εντάξουμε και κάποιο θεατρικό παιχνίδι Π.χ «Το μοντάζ»(N.Γκόβας):Ομάδες 4-5 ατόμων. Δίνεται στους μαθητές μια φωτογραφία και ζητείται ,αφού την παρατηρήσουν ,να την αναπαραστήσουν. Οι παίκτες προετοιμάζονται για 3 λεπτά και μοιράζουν ρόλους. Παγώνουν στη στάση τους, ενώ οι υπόλοιποι τους βλέπουν και συγκρίνουν με τη φωτογραφία .Διαδοχικά στην αναπαράσταση περνούν όλες οι ομάδες. Στη συνέχεια οι ομάδες ξανασυγκεντρώνονται και ξαναφτιάχνουν τη φωτογραφία, αφού ο εμψυχωτής έχει ζητήσει η νέα «φωτογραφία» να είναι χρονικά τοποθετημένη π.χ. 2 ημέρες πριν ή αργότερα .Ο κάθε παίκτης εξελίσσει το χαρακτήρα του και η κάθε ομάδα τη σύνθεση της φωτογραφίας

Β΄ Φάση-Κυρίως Ανάγνωση :

-Α΄ μέρος: 6 ώρες
Επιλέγονται τα κείμενα:
 Αρχοντοχωριάτης του Μολιέρου
 Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας του Γ. Ξενόπουλου
 Στέλλα Βιολάντη του Γ. Ξενόπουλου
 Παραμύθι χωρίς όνομα του Ι. Καμπανέλλη
(από τα σχολικά εγχειρίδια και των τριών τάξεων του Λυκείου)
και δίνονται στις τέσσερις ομάδες για ανάγνωση.
Οι μαθητές κρατούν σημειώσεις-ημερολόγιο ανάγνωσης σχετικά με:
 Τις σκηνικές οδηγίες και τις άλλες πληροφορίες που δίνει ο συγγραφέας.
 Το μύθο(τι πράττουν οι ήρωες)
 Τη δομή των έργων(από την αυστηρή δομή του αρχαίου θεάτρου και το χωρισμό σε πράξεις ως την πιο ανοιχτή δομή των σύγχρονων έργων)
 Το κεντρικό διακύβευμα-σύγκρουση και τον κεντρικό ήρωα
 Τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και εκτυλίσσεται η πλοκή και το πώς το κείμενο οργανώνει, αναπτύσσει και κορυφώνει τις συγκρούσεις.
Στη συνέχεια κάθε ομάδα παρουσιάζει στην ολομέλεια το έργο που διάβασε και απαντά σε ερωτήσεις.

-Β΄ μέρος: 4 ώρες
 Η ομάδα του Μολιέρου επισκέπτεται στο youtube τη διεύθυνση:
http://www.youtube.com/watch?v=-27ffmK12G0&feature=related και παρακολουθεί την τηλεοπτική μεταφορά της «Μαντάμ Σουσού» του Δ. Ψαθά. Συγκρίνει τα δύο έργα ως προς το θέμα και τους χαρακτήρες και παρουσιάζει τα συμπεράσματα της στην τάξη.

 Η ομάδα που διάβασε Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας αφού διαβάσει το απόσπασμα για τη μέθοδο του Στανισλάβσκι : «Για την προσέγγιση της εσωτερικής αλήθειας, ο Στανισλάβσκι πρότεινε στους μαθητές του εκτός των άλλων να κάνουν υποθετικές προτάσεις, δηλαδή προτάσεις που ξεκινούν με το μόριο «αν». Να φαντάζονται, λόγου χάρη, πως θα ένιωθαν και θα σκέφτονταν στην υποθετική κατάσταση «αν ήμουν τελείως άπορος…»,γράφει μια φανταστική επιστολή της Βαλέραινας προς τα παιδιά της λίγο πριν πάρει το φαρμάκι.

 Η ομάδα που διάβασε τη Στέλλα Βιολάντη επισκέπτεται τη διεύθυνση:
http://www.nt-archive.gr/playMaterial.aspx?playID=878#programs
και διαβάζει τις κριτικές του Στάθη Σπηλιωτόπουλου και του Μ. Πλωρίτη για την παράσταση. Στη συνέχεια:
α) συντάσσει ένα πίνακα με λεξιλόγιο σχετικό με τη θεατρική κριτική
β) παρατηρεί τον τρόπο με τον οποίο οι κριτικοί τεκμηριώνουν τα σχόλια τους για την παράσταση.

 Η ομάδα που διάβασε το Παραμύθι χωρίς όνομα του Καμπανέλλη(θεατρική διασκευή του ομώνυμου έργου της Π. Δέλτα) ,διαβάζει το αντίστοιχο απόσπασμα από έργο της Π. Δέλτα και παρουσιάζει τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη σύγκρισή τους στην ολομέλεια της τάξης.

Γ΄ Φάση-Μετά την ανάγνωση: 4 ώρες

Κατά τη φάση αυτή οι μαθητές ασχολούνται με γλωσσικές αλλά και μη γλωσσικές δραστηριότητες. Ενδεικτικά:
 Να ταυτιστούν με έναν θεατρικό χαρακτήρα και να γράψουν προσωπικό κείμενο (ημερολογίου, επιστολή) από την οπτική του γωνία.
 Να διαφημίσουν το θεατρικό έργο με σύντομο κείμενο.
 Συλλογική παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης και συγγραφή θεατρικής κριτικής.
 Παράσταση (επιλογή, διανομή ρόλων, σκηνοθεσία) σκηνών από θεατρικό έργο.
 Έρευνα στο διαδίκτυο (π.χ. στην ιστοσελίδα του Εθνικού Θεάτρου για τις παραστάσεις συγκεκριμένου έργου και παρουσίαση των σχετικών ευρημάτων με λογισμικό παρουσίασης.
 Έρευνα στο διαδίκτυο για την εποχή, τον χρόνο, τον τόπο στον οποίο τοποθετείται ένα θεατρικό έργο.
 Αλλαγή σκηνών και τέλους σ’ ένα θεατρικό έργο.
 Πρόσθεση ή αφαίρεση χαρακτήρων από θεατρικό έργο.
 Διαφήμιση ενός θεατρικού έργου με παντομίμα, τρέιλερ ή αφίσα.
 Συγγραφή θεατρικού προγράμματος για ορισμένο έργο.
 Συγγραφή θεατρικού μονόπρακτου.

Αξιολόγηση:
Αναμένεται οι μαθητές:
 Να είναι σε θέση να διατυπώσουν το κεντρικό διακύβευμα-σύγκρουση σε ένα θεατρικό έργο.
 Να εκφέρουν άποψη για μια θεατρική παράσταση δίνοντας έμφαση σε κάθε ένα από τα στοιχεία της.
 Να γράφουν ή να μετατρέπουν θεατρικούς διαλόγους προσθέτοντας σκηνικές οδηγίες.
 Να αναλύουν τους κεντρικούς χαρακτήρες ενός θεατρικού έργου.
 Να συγκρίνουν δύο ομόθεμα ή ομοειδή θεατρικά έργα ή ένα αφηγηματικό με ένα θεατρικό κείμενο.
 Να ερευνούν στο διαδίκτυο τα σχετικά με ένα θεατρικό έργο: τον συγγραφέα του, την εποχή του αλλά κυρίως τις παραστάσεις του και τις κριτικές που δέχτηκαν.

Βιβλιογραφία-Χρήσιμοι ιστότοποι
 Αντιγόνη Τσαρμποπούλου «Β΄ Λυκείου. Θέατρο: η τραγική σκηνή», Ομάδα έρευνας για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας, (Β. Αποστολίδου, Β. Καπλάνη, Ε. Χοντολίδου επιμ.), Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο… μια νέα πρόταση διδασκαλίας, τυπωθήτω Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 2004, σ. 301-315.
 Νίκος Γκόβας «Παιχνίδια-ασκήσεις Γνωριμίας επικοινωνίας κ.α».Πανελλήνιο δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Χρήσιμο υλικό:Ασκήσεις-Έργα-Συνθέσεις. http://www.theatroedu.gr/
 Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου: http://www.nt-archive.gr/
 Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος: http://www.ntng.gr/

ΘΕΑΤΡΟ

Tίτλος: Θέατρο
Τάξη: Α΄ Λυκείου
Δημιουργός: Παναγιώτης Ιωαννίδης
Γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνική λογοτεχνία
Συμβατότητα με το νέο ΠΣ: Προβλέπεται διδακτική ενότητα με αυτό το θέμα στην Α΄ Λυκείου
Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία, Προτεινόμενη διάρκεια: 18-20 ώρες

Σκοποθεσία

 Να γνωρίσουν οι μαθητές τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του θεατρικού λόγου.
 Να γνωρίσουν σημαντικούς Έλληνες και ξένους θεατρικούς συγγραφείς.
 Να προβληματιστούν γύρω από τη σχέση λογοτεχνίας και θεάτρου.
 Να συνειδητοποιήσουν τη δομή ενός θεατρικού έργου.
 Να κατανοήσουν τη σημασία των δραματουργικών στοιχείων (χώρος, χρόνος, χαρακτήρες, σύγκρουση).
 Να συνειδητοποιήσουν ότι η θεατρική παράσταση αποτελεί ένα σύνθετο καλλιτεχνικό προϊόν στο οποίο συμβάλλουν πολλές τέχνες.
 Να κατανοήσουν ότι η παράσταση (ως αποτέλεσμα μιας ορισμένης σκηνοθεσίας) είναι ερμηνεία του θεατρικού έργου.

Δεξιότητες:

 Να αναγνωρίζουν τα στοιχεία από τα οποία συντίθεται μια θεατρική παράσταση και να τα σχολιάζουν.
 Να εντοπίζουν το κεντρικό διακύβευμα-σύγκρουση σε ένα θεατρικό έργο.
 Να αναγνωρίζουν τη λειτουργία των σκηνών στο πλαίσιο της συνολικής δραματουργίας του θεατρικού έργου.
 Να διακρίνουν την ποιότητα του θεατρικού έργου από την ποιότητα της παράστασης.
 Να καλλιεργήσουν τις δικές τους ικανότητες δραματικής έκφρασης, μέσα από τη χρήση δραματικών τεχνικών και συμβάσεων.
 Να δοκιμάσουν να σκηνοθετήσουν το δικό τους «θεατρικό συμβάν» σε δεδομένες συνθήκες.

Α΄ Φάση-Πριν την ανάγνωση : 4 ώρες


-Προβολή εικόνων από θεατρικές παραστάσεις, θεατρικά προγράμματα. Συζήτηση για το αν έχουν παρακολουθήσει θεατρικές παραστάσεις, αν τους αρέσει το θέατρο ή ακόμη κι αν συμμετέχουν σε θεατρικές ομάδες.
-Ανάγνωση του προλόγου από το «απόψε αυτοσχεδιάζουμε». Συζήτηση για τις πληροφορίες που αντλούμε για το τι είναι θέατρο, ποιος ο ρόλος του ηθοποιού ,ποια η σχέση με το σκηνοθέτη.(Α. Τσαρμποπούλου)
-Στην ενότητα αυτή μπορούμε να εντάξουμε και κάποιο θεατρικό παιχνίδι Π.χ «Το μοντάζ»(N.Γκόβας):Ομάδες 4-5 ατόμων. Δίνεται στους μαθητές μια φωτογραφία και ζητείται ,αφού την παρατηρήσουν ,να την αναπαραστήσουν. Οι παίκτες προετοιμάζονται για 3 λεπτά και μοιράζουν ρόλους. Παγώνουν στη στάση τους, ενώ οι υπόλοιποι τους βλέπουν και συγκρίνουν με τη φωτογραφία .Διαδοχικά στην αναπαράσταση περνούν όλες οι ομάδες. Στη συνέχεια οι ομάδες ξανασυγκεντρώνονται και ξαναφτιάχνουν τη φωτογραφία, αφού ο εμψυχωτής έχει ζητήσει η νέα «φωτογραφία» να είναι χρονικά τοποθετημένη π.χ. 2 ημέρες πριν ή αργότερα .Ο κάθε παίκτης εξελίσσει το χαρακτήρα του και η κάθε ομάδα τη σύνθεση της φωτογραφίας

Β΄ Φάση-Κυρίως ανάγνωση

-Α΄ μέρος: 6 ώρες
Επιλέγονται τα κείμενα:
 Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη
 Μήδεια του Ευριπίδη
 Νόρα ή το κουκλόσπιτο του Ίψεν
 Γράμμα στον Ορέστη του Καμπανέλλη
και δίνονται στις τέσσερις ομάδες για ανάγνωση.
Οι μαθητές κρατούν σημειώσεις-ημερολόγιο ανάγνωσης σχετικά με:
 Τις σκηνικές οδηγίες και τις άλλες πληροφορίες που δίνει ο συγγραφέας.
 Το μύθο(τι πράττουν οι ήρωες)
 Τη δομή των έργων(από την αυστηρή δομή του αρχαίου θεάτρου και το χωρισμό σε πράξεις ως την πιο ανοιχτή δομή των σύγχρονων έργων)
 Το κεντρικό διακύβευμα-σύγκρουση και τον κεντρικό ήρωα
 Τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και εκτυλίσσεται η πλοκή και το πώς το κείμενο οργανώνει, αναπτύσσει και κορυφώνει τις συγκρούσεις.
Στη συνέχεια κάθε ομάδα παρουσιάζει στην ολομέλεια το έργο που διάβασε και απαντά σε ερωτήσεις.

-Β΄ μέρος: 4 ώρες
 Η ομάδα του Αριστοφάνη επισκέπτεται το αρχείο του Εθνικού Θεάτρου:
http://www.nt-archive.gr/playMaterial.aspx?playID=193#publications
και διαβάζει τις κριτικές της παράστασης. Στη συνέχεια:
α) συντάσσει ένα πίνακα με λεξιλόγιο σχετικό με τη θεατρική κριτική
β) παρατηρεί τον τρόπο με τον οποίο οι κριτικοί τεκμηριώνουν τα σχόλια τους για την παράσταση.

 Η ομάδα που διάβασε τη Μήδεια διαβάζει ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα της Μήδειας του Μποστ , σημειώνει τον τρόπο που πραγματεύεται-ανατρέπει το μύθο ο Μποστ και προσπαθεί να «εξηγήσει» τους λόγους της διαφορετικής αυτής προσέγγισης.

 Η ομάδα που διάβασε τη Νόρα αφού διαβάσει το απόσπασμα για τη μέθοδο του Στανισλάβσκι : «Για την προσέγγιση της εσωτερικής αλήθειας, ο Στανισλάβσκι πρότεινε στους μαθητές του εκτός των άλλων να κάνουν υποθετικές προτάσεις, δηλαδή προτάσεις που ξεκινούν με το μόριο «αν». Να φαντάζονται, λόγου χάρη, πως θα ένιωθαν και θα σκέφτονταν στην υποθετική κατάσταση «αν ήμουν τελείως άπορος…»,γράφουν μια σελίδα ημερολογίου της Νόρας .

 Η ομάδα που διάβασε το Γράμμα στον Ορέστη μετατρέπει ένα κομμάτι του μονολόγου σε θεατρικό διάλογο.

Γ΄Φάση-Μετά την ανάγνωση: 4 ώρες

Κατά τη φάση αυτή οι μαθητές ασχολούνται με γλωσσικές αλλά και μη γλωσσικές δραστηριότητες. Ενδεικτικά:
 Να ταυτιστούν με έναν θεατρικό χαρακτήρα και να γράψουν προσωπικό κείμενο (ημερολογίου, επιστολή) από την οπτική του γωνία.
 Να διαφημίσουν το θεατρικό έργο με σύντομο κείμενο.
 Συλλογική παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης και συγγραφή θεατρικής κριτικής.
 Παράσταση (επιλογή, διανομή ρόλων, σκηνοθεσία) σκηνών από θεατρικό έργο.
 Έρευνα στο διαδίκτυο (π.χ. στην ιστοσελίδα του Εθνικού Θεάτρου για τις παραστάσεις συγκεκριμένου έργου και παρουσίαση των σχετικών ευρημάτων με λογισμικό παρουσίασης.
 Έρευνα στο διαδίκτυο για την εποχή, τον χρόνο, τον τόπο στον οποίο τοποθετείται ένα θεατρικό έργο.
 Αλλαγή σκηνών και τέλους σ’ ένα θεατρικό έργο.
 Πρόσθεση ή αφαίρεση χαρακτήρων από θεατρικό έργο.
 Διαφήμιση ενός θεατρικού έργου με παντομίμα, τρέιλερ ή αφίσα.
 Συγγραφή θεατρικού προγράμματος για ορισμένο έργο.
 Συγγραφή θεατρικού μονόπρακτου.

Αξιολόγηση:
Αναμένεται οι μαθητές:
 Να είναι σε θέση να διατυπώσουν το κεντρικό διακύβευμα-σύγκρουση σε ένα θεατρικό έργο.
 Να εκφέρουν άποψη για μια θεατρική παράσταση δίνοντας έμφαση σε κάθε ένα από τα στοιχεία της.
 Να γράφουν ή να μετατρέπουν θεατρικούς διαλόγους προσθέτοντας σκηνικές οδηγίες.
 Να αναλύουν τους κεντρικούς χαρακτήρες ενός θεατρικού έργου.
 Να συγκρίνουν δύο ομόθεμα ή ομοειδή θεατρικά έργα ή ένα αφηγηματικό με ένα θεατρικό κείμενο.
 Να ερευνούν στο διαδίκτυο τα σχετικά με ένα θεατρικό έργο: τον συγγραφέα του, την εποχή του αλλά κυρίως τις παραστάσεις του και τις κριτικές που δέχτηκαν.

Βιβλιογραφία-Χρήσιμοι ιστότοποι
 Αντιγόνη Τσαρμποπούλου «Β΄ Λυκείου. Θέατρο: η τραγική σκηνή», Ομάδα έρευνας για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας, (Β. Αποστολίδου, Β. Καπλάνη, Ε. Χοντολίδου επιμ.), Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο… μια νέα πρόταση διδασκαλίας, τυπωθήτω Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 2004, σ. 301-315.
 Νίκος Γκόβας «Παιχνίδια-ασκήσεις Γνωριμίας επικοινωνίας κ.α».Πανελλήνιο δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Χρήσιμο υλικό:Ασκήσεις-Έργα-Συνθέσεις. http://www.theatroedu.gr/
 Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου: http://www.nt-archive.gr/
 Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος: http://www.ntng.gr/

ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

Κυρίως ανάγνωση: http://logotexnia-pelasgia.wikispaces.com/

ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

ΤΟ ΝΤΑΝΤΑΪΣΤΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ Α΄ΤΑΞΗΣ 

ΤΟΥ ΓΕΛ ΠΕΛΑΣΓΙΑΣ

Δεν κινδυνεύουν οι τράπεζες/θητεία μια βαλίτσα με πολλά χρήματα και βίοι παράλληλοι σε Ελλάδα και Βρετανία/η επόμενη μέρα οι Αφγανοί εργοστάσια «κλείνουν» μόλις οι Αμερικανοί πατάκι μπανιέρας αντιολισθητικό πατριωτισμός/ λεπτές έξω της λυσσώδους συνεργάτες που συνεργάζονται παρελθόν για απαιτήσεις αναθεώρησης/ η Μπαρτσελόνα είναι ή κρίση κηδείες στενή μνημόσυνα σύντομα θα Παπακωνσταντίνου

• Τα παιδιά κατανόησαν με ένα παιγνιώδη τρόπο το πρωτοποριακό κίνημα του Νταντά και αναζήτησαν περισσότερες πληροφορίες στο διαδίκτυο και στο Λεξικό λογοτεχνικών όρων.Έθεσαν επίσης το ερώτημα «και ποιο το νόημα ;» που οδήγησε την τάξη σε μια συζήτηση σχετικά με τον τρόπο που γράφουν αυτά «τα περίεργα πλάσματα»,οι ποιητές.

ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

Να ‘μουν του σταύλου έν' άχυρο
(Κωστής Παλαμάς)

Να ‘μουν του σταύλου έν' άχυρο, ένα φτωχό κομμάτι
την ώρα π' άνοιγ' ο Χριστός στον ήλιο του το μάτι.

Να ιδώ την πρώτη του ματιά και το χαμόγελό του,
το στέμμα των ακτίνων του γύρω στο μέτωπό του.

Να λάμψω από τη λάμψη του κι' εγώ σαν διαμαντάκι
κι' από τη θεία του πνοή να γίνω λουλουδάκι.

Να μοσκοβοληθώ κι' εγώ από την ευωδία,
που άναψε στα πόδια του των Μάγων η λατρεία.

Να ‘μουν του σταύλου ένα άχυρο ένα φτωχό κομμάτι
την ώρα π' άνοιγ' ο Χριστός στον ήλιο του το μάτι.

Μίλτος Σαχτούρης, "Χριστούγεννα 1948"

Σημαία
ακόμη
τα δόκανα στημένα στους δρόμους
τα μαγικά σύρματα
τα σταυρωτά
και τα σπίρτα καμένα
και πέφτει η οβίδα στη φάτνη
του μικρού Χριστού
το αίμα το αίμα το αίμα
εφιαλτικές γυναίκες
με τρυφερά κέρινα
χέρια
απεγνωσμένα
βόσκουν
στην παγωνιά
καταραμένα πρόβατα
με το σταυρό
στα χέρια
και το τουφέκι της πρωτοχρονιάς
το τόπι
ο σιδηρόδρομος της λησμονιάς
το τόπι του θανάτου

Μία απόπειρα για κατανόηση της διαφορετικής προσέγγισης "παραδοσιακών" και μοντερνιστών σε ένα πολύ αγαπημένο θέμα.

ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

Α΄φάση:Πριν την ανάγνωση (2-3 διδακτικές ώρες)
- οι μαθητές φέρνουν στην τάξη τα αγαπημένα τους ποιήματα, έτσι ώστε να ξεκινήσει η συζήτηση για το αν διαβάζουν ποίηση, τι γνώμη έχουν για τους ποιητές, αν γράφουν και οι ίδιοι ποιήματα και με ποιες αφορμές.
Στη φάση αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το ποίημα του Τριστάν Τζαρά "πως φτιάχνετε ένα ντανταϊστικό ποίημα" και να ζητηθεί από τα παιδιά να ακολουθήσουν ανάλογη 'μεθοδολογία".

Τριστάν Τζαρά, Πώς να φτιάχνετε ένα ντανταϊστικό ποίημα
Πάρτε μια εφημερίδα.
Πάρτε ένα ψαλίδι.

Διαλέξτε από την εφημερίδα ένα άρθρο στο μέγεθος του ποιήματος που θέλετε να κάνετε.

Κόψτε με το ψαλίδι το άρθρο.

Κατόπιν κόψτε προσεκτικά τις λέξεις που αποτελούν το άρθρο και βάλτε τις μέσα σε μια τσάντα.

Ταρακουνήστε μαλακά την τσάντα.

Κατόπιν αρχίστε να βγάζετε από τη τσάντα τη μια λέξη μετά την άλλη.

Αντιγράψτε τις ευσυνείδητα με τη σειρά που βγήκαν από τη τσάντα.

Το ποίημα θα σας μοιάζει.

Και να που γίνατε ένας άπειρα πρωτότυπος συγγραφέας με μια χαριτωμένη ευαισθησία, έστω κι αν δεν σας καταλαβαίνει το κοπάδι.

Παράδειγμα:

«Όταν τα σκυλιά διασχίζουν τον αέρα μέσα σ’ένα διαμάντι σαν ιδέες και το συμπλήρωμα του μηνιγγιού δείχνει την ώρα του προγράμματος του ξυπνητηριού» (ο τίτλος είναι δικός μου).

οι τιμές είναι χθες κατάλληλες κατόπιν πίνακας / εκτιμούμε την εποχή του ονείρου των ματιών / πομπωδώς να απαγγέλλει τα ευαγγέλια είδος που πέφτει σε αφάνεια / ομάδα της αποθέωσης φανταστείτε είπε το μοιραίο εξουσία των χρωμάτων / γλυπτό φτερουγίζει την πραγματικότητα μια μαγεία / θεατής όλες τις προσπάθειες του όχι άλλο πια 10 με 12 / κατά τη διάρκεια της περιπλάνησης ανεμοθύελλα κατέρχεται η πίεση / καταστώντας τους πολλούς μια γραμμή σάρκας πάνω σε μια τερατώδη συντριπτική σκηνή / να γιορτάσει άλλα οι 160 οπαδοί μέσα σε βήματα που τυποποιήθηκαν από την μαργαρίνη.

μετάφραση Ανδρέας Κανελλίδης

Στη συνέχεια τα παιδιά βλέπουν την παρακάτω εικόνα και καλούνται να αναγνωρίσουν τι αναπαριστούν οι δύο πίνακες και όσους από τους ποιητές γνωρίζουν, καθώς και να προσπαθήσουν να τους τοποθετήσουν σε μια χρονογραμμή από τον παλαιότερο κατά τη γνώμη τους προς τον νεότερο.

Τέλος,οι μαθητές κρίνεται σκόπιμο να ακούσουν γνωστά μελοποιημένα ποιήματα, ώστε να κατανοήσουν ότι η ποίηση δεν αφορά μόνο τους λίγους, αλλά υπάρχει παντού στην καθημερινότητά τους.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΦΥΛΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

Οι εργασίες των μαθητών στα προτεινόμενα κείμενα

 Στέλλα Βιολάντη
Γράψτε το διάλογο που ακολουθεί ανάμεσα στην μητέρα και τον πατέρα , ύστερα από τη σκηνή που διαβάσατε στο σχολικό σας εγχειρίδιο.

Μητέρα: Άντρα μου! Συμφορά που μας βρήκε!
Πατέρας: Τι έγινε ; Γιατί είσαι ταραγμένη;
Μητέρα: Η κόρη μας δε βάζει μυαλό! Επιμένει στα δικά της. Δεν τον αφήνει το Χρηστάκη λέει. Με απείλησε κιόλας ότι θα φύγει από το σπίτι και δεν θα την ξαναδούμε ποτέ.
Πατέρας: Κοίτα να δεις! Την κόρη μας τη μεγαλώσαμε με αρχές. Δεν θα ξεπέσει σε αυτόν τον παρακατιανό.
Μητέρα: Ηρέμησε άντρα μου. Κάτι θα σκεφτούμε.
Πατέρας: Σαν τι;
Μητέρα: Κάτι έχω κατά νου.
Πατέρας: Ακούω.
Μητέρα: Θα πληρώσουμε το Χρηστάκη. Θα του δώσουμε 2000,3000 ή και 4000 κολονάτα , για να αφήσει ήσυχη τη Στέλλα. Θα τον δασκαλέψουμε να της πει ότι δεν τη θέλει πια και η καρδιά του είναι δοσμένη αλλού.
Πατέρας: Αν και είναι ύπουλο το σχέδιο σου δεν έχουμε άλλη επιλογή. Αυτό θα κάνουμε.
Μητέρα: Είναι ο μόνος τρόπος να μην ρεζιλευτούμε σε όλο το νησί.
Πατέρας: Κι αν δε δεχτεί ο Χρηστάκης;
Μητέρα: Θα τα δεχτεί. Έχει μεγάλη ανάγκη τα λεφτά.
Πατέρας: Ίσως…αλλά θα του πούμε να μην πει τίποτα και σε κανέναν.
Μητέρα: Αν όμως συνεχίσει να επιμένει;
Πατέρας: Ελπίζω να μην φτάσουν τα πράγματα στο απροχώρητο…Τότε θα αναγκαστούμε να δράσουμε αλλιώς.
Μητέρα: Ωραία λοιπόν. Θα πάμε αύριο πρωί- πρωί να τον βρούμε.
Πατέρας: Όσο πιο γρήγορα , τόσο το καλύτερο..


 Πρώτες ενθυμήσεις
Να γράψετε ένα κείμενο(κατά προτίμηση με τη μορφή ημερολογίου) για τη σχέση του πατέρα με τα παιδιά του βασισμένο στη δική του οπτική γωνία.

15 Ιανουαρίου 1884
Τα παιδιά μου ξέρω πως τρέμουν κάθε φορά που μπαίνω στο σπίτι. Γιατί με φοβούνται; Επειδή πολλές φορές γίνομαι αυστηρός και πέφτει και καμία ξυλιά; Αλλά το μόνο που θέλω είναι να είναι πειθαρχημένα και να υπάρχει ηρεμία στο σπίτι. Βέβαια πιστεύω πως κατά βάθος με καταλαβαίνουν και προσπαθούν να κάνουν ό,τι λέω. Δεν πιστεύω ότι με μισούν. Απλά με φοβούνται, διότι δείχνω έναν πιο σοβαρό άνθρωπο και γίνομαι αρκετά αυστηρός. Καταλαβαίνω όμως πως ότι και να κάνω στα παιδιά μου και όπως και να τους φέρομαι , αυτά το ξέρω πως με αγαπούν και δεν νιώθουν μίσος προς τη μεριά μου. Όταν μεγαλώσουν λίγο ακόμα θα μπορούν να καταλάβουν καλύτερα γιατί το κάνω όλο αυτό και γιατί δεν είμαι πιο στοργικός πατέρας.
Επίσης θεωρώ πως η κίνηση που έκανα δίνοντας παραπάνω γροσάκια σε εκείνον τον ψαρά, παρόλο που η γυναίκα μου θύμωσε, τα λόγια μου πως η δουλειά και οι κόποι του άλλου πρέπει να ανταμείβονται, πρέπει να έμειναν στο μυαλό των παιδιών μου. Εγώ τα αγαπάω και τα νοιάζομαι και ό,τι κάνω το κάνω μόνο και μόνο για το δικό τους καλό, για να είναι πειθαρχημένη η οικογένεια μου και τα παιδιά μου να αποκτήσουν τρόπους, ώστε να βγουν έξω στην κοινωνία.

 Η Τιμή και το Χρήμα
Να γράψετε τη συνέχεια του διηγήματος δίνοντας τη δική σας εκδοχή για τη συνέχεια της ζωής της Ρήνης ή του Αντρέα.
ή
Ο Αντρέας και η Ρήνη συναντιούνται ύστερα από πολλά χρόνια. Γράψτε το διάλογο που ακολουθεί.

….Δέκα χρόνια μετά μια απρόσμενη συνάντηση μεταξύ του Αντρέα και της Ρήνης άλλαξε τα δεδομένα στη ζωή τους. Όλα έγιναν στην Αυστραλία, όταν ο Αντρέας πραγματοποίησε ένα ταξίδι, ώστε να προμηθεύσει με τα εμπορεύματα του το εργοστάσιο, όπου εργαζόταν κατά τύχη η Ρήνη.

(Σκηνή συνάντησης)
Ρήνη: Good morning sir! How can I help you?
Αντρέας: Good morning! My name is Andreas Ksis. I am from Greece and I want to speak with Mr. John Smith.
Ρήνη: Αντρέα, εσύ είσαι; Δε με θυμάσαι;
Αντρέας: Σας ξέρω από κάπου; Είστε από την Ελλάδα;
Ρήνη: Τόσο πολύ άλλαξα;
Αντρέας: Ρήνηηηη……
Ρήνη: Αντρέα,δεν μπορώ να το πιστέψω ότι μετά από τόσα χρόνια θα ξανασυναντιόμασταν.
Αντρέας: Τι κάνεις εσύ εδώ ; Πως είσαι; Το παιδί πως είναι; Δεν μπορώ να το πιστέψω..
Ρήνη: Έπειτα από τόσα χρόνια νοιάζεσαι για μένα και το παιδί μας;
Αντρέας: Αγάπη μου, ποτέ δε σας έβγαλα από το μυαλό μου, ούτε εσένα, ούτε το παιδί μας! Όσα κατάφερα στη ζωή μου για εμάς τα έκανα. Δούλεψα σκληρά, μετάνιωσα για αυτά που σου έκανα. Πίστεψέ με ! Έχω αλλάξει και όλα αυτά για εσένα , γιατί είχα την κρυφή ελπίδα ότι η μοίρα θα μας ξαναένωνε κάποτε..
Ρήνη: Έχω αλλάξει ζωή, έχω διαγράψει το παρελθόν. Τι νομίζεις ότι θα καταφέρεις με αυτά τα λόγια; Έχω ξαναφτιάξει τη ζωή μου και είμαι ευτυχισμένη. Αν με αγαπάς, άσε με να ζήσω τη ζωή μου μακριά από σένα.
Αντρέας: Ρήνη μου, σε αγαπούσα, σε αγαπώ και θα σε αγαπώ για πάντα. Γι` αυτό θα κάνω ό,τι μου πεις, αρκεί να είσαι εσύ ευτυχισμένη. Αφού δεν μπορώ να σταθώ δίπλα σου σαν σύζυγος, άφησε με τουλάχιστον να σταθώ δίπλα σου ως πατέρας του παιδιού μας.
Ρήνη: Ας είναι έτσι Αντρέα..

(Σκηνή αποχωρισμού)
Ο Αντρέας με δάκρυα στα μάτια αποχωρεί ξέροντας μέσα του ότι η Ρήνη θα είναι πάντα δικιά του…


 Έρωτος αποτελέσματα
Με βάση το απόσπασμα που διαβάσατε να γράψετε το οπισθόφυλλο του βιβλίου «’Ερωτος αποτελέσματα», ώστε να προσελκύσετε όσον το δυνατόν περισσότερους αναγνώστες. Να λάβετε υπόψη σας ότι οι ιστορίες του βιβλίου χρησίμευαν ως λαικά αναγνώσματα και ανήκουν στο ελαφρό φιλολογικό είδος.

Το 1792 τυπώθηκε στη Βιέννη το βιβλίο «Έρωτος Αποτελέσματα» χωρίς όνομα συγγραφέα .Οι ιστορίες του βιβλίου θεωρούνται ως τα πρώτα νεοελληνικά διηγήματα. Πρόκειται για μια συλλογή διηγημάτων που αναφέρονται στον έρωτα και τα παιχνίδια του.
Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι το τέλος από την πρώτη ιστορία «ήτις περιέχει τον σφοδρόν έρωτα ενός νέου Κωνσταντινουπολίτη».
Η Ελενίτσα είναι μια όμορφη, έξυπνη και πλούσια κοπέλα της οποίας η ζωή περιτριγυρίζονταν από πλούτη και άνεση. Όμως κάτι της έλειπε…
Μήπως ο Έρωτας;

Προτεινόμενες εργασίες στην ενότητα "Τα φύλα στη Λογοτεχνία"

Εργασίες των μαθητών στα προτεινόμενα κείμενα

Στέλλα Βιολάντη

Γράψτε το διάλογο που ακολουθεί ανάμεσα στην μητέρα και τον πατέρα , ύστερα από τη σκηνή που διαβάσατε στο σχολικό σας εγχειρίδιο.


Πρώτες ενθυμήσεις

Να γράψετε ένα κείμενο(κατά προτίμηση με τη μορφή ημερολογίου) για τη σχέση του πατέρα με τα παιδιά του βασισμένο στη δική του οπτική γωνία.

Η Τιμή και το Χρήμα

Να γράψετε τη συνέχεια του διηγήματος δίνοντας τη δική σας εκδοχή για τη συνέχεια της ζωής της Ρήνης ή του Αντρέα.
ή
Ο Αντρέας και η Ρήνη συναντιούνται ύστερα από πολλά χρόνια. Γράψτε το διάλογο που ακολουθεί.

Έρωτος αποτελέσματα

Με βάση το απόσπασμα που διαβάσατε να γράψετε το οπισθόφυλλο του βιβλίου «’Ερωτος αποτελέσματα», ώστε να προσελκύσετε όσον το δυνατόν περισσότερους αναγνώστες. Να λάβετε υπόψη σας ότι οι ιστορίες του βιβλίου χρησίμευαν ως λαικά αναγνώσματα και ανήκουν στο ελαφρό φιλολογικό είδος.

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΜΑΝΟΣ ΑΘΑΝ.

ΤΑ ΦΥΛΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Εργασία μαθήτριας της Α΄ Λυκείου για την παραλογή "Του νεκρού αδελφού".




ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ

Περιγραφή λογοτεχνικών ηρωων

Αρετή: στο τραγούδι είναι ξεκάθαρο ότι η Αρετή λόγω του φύλου και της ηλικίας της δεν έχει την ελευθερία βούλησης, και η γνώμη της δεν λαμβάνεται υπόψη. Είναι αναγκασμένη να υποτάσσεται στις επιθυμίες της μάνας και του αδερφού της. Αυτό φαίνεται κι από το ότι η Αρετή δεν λαμβάνει μέρος στην απόφαση για το αν θα παντρευτεί στην ξενιτιά, αλλά η συζήτηση φαίνεται να περιορίζεται ανάμεσα στον αδερφό και την μάνα (στ. 6-17). Παράλληλα, το όνομα της Αρετής μας παραπέμπει στην ταπεινότητα, τη σεμνότητα και τις αρετές που την διακρίνουν.
Στους πρώτους στίχους (στ. 1-5) γίνεται φανερή η καταπίεση που δεχόταν ήδη από τα παιδικά της χρόνια, αφού ήταν περιορισμένη μέσα στο σπίτι, και δεν της επιτρεπόταν να βγαίνει από την οικία της. Παρόλα αυτά, η ηρωίδα δέχεται το ρόλο της χωρίς να φέρνει αντιρρήσεις, όπως την υποχρεώνουν τα στερεότυπα και οι αντιλήψεις της εποχής σχετικά με το γυναικείο φύλο. Έτσι έχει την υποχρέωση να υπακούει στις εντολές της μητέρας και του αδερφού της, χωρίς όμως να εμφανίζει κανένα δικαίωμα. Παρά το γεγονός ότι ίσως νιώθει καταπιεσμένη, η Αρετή έχει εμπιστοσύνη στον αδερφό της, αφού δεν πιστεύει τα πουλάκια, αλλά εκείνον (στ. 45-65), και επιπλέον έχει κάποιες αναμνήσεις από τη μητέρα της, αφού χτενίζεται στο φως του φεγγαριού, όπως και με την μάνα της.

Κωνσταντής: Ο Κωνσταντής ως άντρας της οικογένειας, μετά το θάνατο του πατέρα του, λαμβάνει πρωτοβουλίες και παίρνει μέρος στις αποφάσεις που παίρνονται. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι τα υπόλοιπα αδέρφια και η μάνα τελικά συναινούν στην απόφαση του να παντρέψει την αδερφή του στα ξένα (στ. 9-17). Όλα τα μέλη της οικογένειας προσδοκούν από τον Κωνσταντή να είναι υπεύθυνος και να αναλαμβάνει τις ευθύνες και τις υποχρεώσεις του. Αυτό εξηγεί και την συμπεριφορά της μάνας απέναντι στον νεκρό γιο της, η οποία απαιτεί από αυτόν να εκπληρώσει την υπόσχεση του (στ. 24-28). Παρά το γεγονός ότι ο Κωνσταντής είναι νεκρός, σηκώνεται μέχρι κι από τον τάφο, για να πάει να βρει την αδερφή του και να εκπληρώσει την υποχρέωση του. Αυτό μας δείχνει ότι είναι έντιμος και ότι έχει πάρει στα σοβαρά τον ρόλο που έχει αναλάβει στην οικογένεια.

Μάνα: Στο κείμενο γίνεται αισθητή η απουσία του πατέρα. Αυτός είναι και ο λόγος που η μάνα καθίσταται υπεύθυνη να αναλάβει δυο ρόλους, της μάνας και του πατέρα. Αυτό φαίνεται κι από το γεγονός ότι συνεργάζεται με το γιο της, τον Κωνσταντή, στην λήψη της τελικής απόφασης για τον γάμο της Αρετής στην ξενιτιά. Ως μητέρα έχει το δικαίωμα να επιβάλλεται στα παιδιά της, αλλά λόγω της απουσίας του συζύγου της είναι υποχρεωμένη να αναλάβει και τον δικό του ρόλο. Αν και είναι γυναίκα παρουσιάζεται να έχει περισσότερη ελευθερία και δικαιώματα, αφού μπορεί μαζί με τον Κωνσταντή να χαρακτηρισθούν ως οι κεφαλές της οικογένειας (στ. 6-17).

Κοινωνικές αντιλήψεις και στερεότυπα της εποχής σχετικά με το φύλο

Από τις παραπάνω περιγραφές καταλαβαίνουμε ότι τα πρόσωπα αυτά ζούνε σε μια κοινωνία με στερεότυπα και αντιλήψεις που υποτιμούν το γυναικείο φύλο, ενώ παράλληλα καθιστούν τον άντρα επικεφαλής της οικογένειας. Οι γυναίκες έχουν περιορισμένα έως και μηδαμινά δικαιώματα και είναι υποταγμένες στον άντρα της οικογένειας, που είναι συνήθως ο πατέρας. Σε περίπτωση που αυτό το πρόσωπο απουσιάζει, την αρχηγία της οικογένειας αναλαμβάνει η μάνα ή και ο μεγαλύτερος γιος και είναι υπεύθυνοι για την λήψη αποφάσεων και για την τήρηση των υποχρεώσεων που τους προσδίδει ο ρόλος που έχουν αναλάβει. Κάπως έτσι δομείται η ιεραρχία στον θεσμό της οικογένειας κατά τον 9ο μ.Χ. αιώνα, δηλαδή την εποχή που διαδραματίζονται τα γεγονότα του ποιήματος, γεγονός που μας δίνει στοιχεία τα οποία δικαιολογούν τις συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά των ηρώων του τραγουδιού.

Ευαγγελία Τριαντοπούλου
Α΄ τάξη λυκείου Πελασγίας
Έτος: 2011-2012
Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟ